Μετά από εβδομήντα χρόνια και την εκπνοή του χρονικού ορίου προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων (που παραχωρήθηκαν, το 1945, από τους Συμμάχους στο ομοσπονδιακό κρατίδιο της Βαυαρίας και πριν λίγους μήνες περιήλθαν στο δημόσιο), στις 8 Ιανουαρίου 2016 κυκλοφόρησε ξανά, αυτή τη φορά από το Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας του Μονάχου, «Ο Αγών μου (Mein Kampf) του Αδόλφου Χίτλερ σε μια γενναιόδωρη δίτομη έκδοση 1.948 σελίδων που πέραν του καθαυτού κειμένου περιλαμβάνουν 3.500 κριτικές επεξηγηματικές σημειώσεις. Ούτως ή άλλως, το πόνημα που θεωρήθηκε ως το ιδεολογικό μανιφέστο του ναζισμού και το φιλοσοφικό οικοδόμημα που επέτρεψε στον Χίτλερ να παρασύρει την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο απαγορεύθηκε ρητά να κυκλοφορήσει ασχολίαστο τόσο στη Γερμανία όσο και στην Αυστρία μετά το τέλος του πολέμου. Βεβαίως, το βιβλίο έχει έκτοτε μεταφραστεί σε 18 γλώσσες και ήταν τα τελευταία χρόνια στη διάθεση κάθε επίδοξου αναγνώστη στο διαδίκτυο.

 

Η συζήτηση που φιλοξένησε πριν λίγες μέρες το Ινστιτούτο Γκέτε σε συνεργασία με τη Γερμανική Υπηρεσία Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD) υπό το δημοσιογραφικό συντονισμό της Ξένιας Κουναλάκη και καλεσμένους τους ιστορικούς Κώστα Λούλο και Wolfgang Benz πρώην διευθυντή του Κέντρου για την Έρευνα του Αντισημιτισμού και πρώην συνεργάτη του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας του Μονάχου και τον Daniel Wetzel της θεατρικής ομάδας Rimini Protokoll – η οποία παρουσίασε την ομώνυμη εναλλακτική παράσταση-performance Adolf Hitler: Mein Kampf την περασμένη εβδομάδα, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών – μετέφερε στο ελληνικό κοινό το βασικό προβληματισμό που απασχολεί τους τελευταίους μήνες τη δημόσια συζήτηση στη Γερμανία, αναφορικά με την επανέκδοση του έργου: από τη μια, οι ιστορικοί που συμμετείχαν στο εγχείρημα και οι υποστηρικτές τους θεωρούν ότι ήταν ένα δαπανηρό αλλά απαραίτητο project, προκειμένου να αναδειχθούν, κυρίως στις νέες γενεές, οι ιστορικές ανακρίβειες, οι ύβρεις και τα ανυπόστατα επιχειρήματα του έργου συμβάλλοντας έτσι στην αποδόμηση οριστικά και αμετάκλητα της συμβολικής σημασίας του. Στην αντίπερα όχθη, η επανακυκλοφορία του βιβλίου προκαλεί τουλάχιστον ανησυχία, σε μια συγκυρία που καταγράφεται σαφής άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων αλλά και του νεοφασιστικού ακτιβισμού όχι μόνο στη Γερμανία αλλά και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.

Η ελευθερία του λόγου

Δύσκολο να δώσει κάποιος μια κατηγορηματική απάντηση, όπως συμφώνησαν οι ομιλητές στην εκδήλωση του Ινστιτούτου Γκέτε. Άνθρωποι σαν τον σκηνοθέτη Daniel Werzel υποστηρίζουν ότι Ο Αγών μου, και μάλιστα εμπλουτισμένος με μια επιστημονικά τεκμηριωμένη κριτική, δεν πρόκειται να ενθαρρύνει, ακόμη λιγότερο είναι σε θέση να γεννήσει νεοναζί. Ει μη τι άλλο, θα βοηθήσει στον αποπροσηλυτισμό των αναποφάσιστων πολιτών αναδεικνύοντας τη βαρετή απεραντολογία ενός χαμηλού επιπέδου κειμένου και απομυθοποιώντας το περιεχόμενό του, ιδίως μετά από επτά δεκαετίες απαγόρευσης και «μυστηρίου». Επιπλέον αποτελεί πολύτιμη ιστορική πηγή για τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία και ειδικότερα το κοινωνικο-πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γράφηκε το έργο. Οι συνήγοροι της νέας έκδοσης προβάλλουν επίσης το επιχείρημα της ελευθερίας του λόγου και της λογοτεχνικής και ευρύτερα καλλιτεχνικής έκφρασης που πρέπει να γίνονται αδιαπραγμάτευτα σεβαστές στις δυτικές κοινωνίες, διαφορετικά πλήττεται η ίδια η δημοκρατία και ειδικότερα κάθε μορφής προοδευτική σκέψη. Αν κάτι διακρίνει τη δημοκρατία από τα αυταρχικά ή ολοκληρωτικά καθεστώτα είναι ακριβώς αυτή η προστασία της ελεύθερης σκέψης και έκφρασης, ακόμη και στους δηλωμένους εχθρούς της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Άλλωστε, οι συνειδητοποιημένοι ή κομματικοποιημένοι ακροδεξιοί του 21ου αιώνα δεν έχουν κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την επανεμφάνιση ενός βιβλίου που τους είναι ήδη γνωστό, είναι ιστορικά αρνητικά φορτισμένο και τους συνδέει με το παρελθόν του ναζιστικού-φασιστικού φαινομένου, από το οποίο μάλιστα προσπαθούν να απομακρυνθούν για λόγους επικοινωνιακής σκοπιμότητας.
Ορατός και σοβαρός κίνδυνος

Πράγματι, υπάρχει ορατός και σοβαρός κίνδυνος για τη δημοκρατία μας, ωστόσο αυτός προέρχεται από την επικράτηση ενός ασύδοτου νεοφιλελευθερισμού, της δραματικής συρρίκνωσης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και μιας γενικότερης απορρύθμισης των ανθρώπινων αξιών και δικαιωμάτων, κατά την τελευταία δεκαετία. Συμπτώματα τέτοιας φύσης ενισχύουν ανησυχητικά το νεοφασιστικό φαινόμενο στη Γερμανία και αλλού και όχι η επανεμφάνιση του 800σέλιδου μονολόγου ενός διαβόητου εγωπαθούς. Θα πρότεινε άραγε κανείς ποτέ να απαγορευτεί ο Λούθηρος ή τα βιβλία του Fichte εξαιτίας των αντισημιτικών απόψεών τους; Πολύ πιο επικίνδυνο από τη σκοπιά αυτή είναι το βιβλίο ανώτατου στελέχους του συγκυβερνώντος σήμερα Σοσιαλ-δημοκρατικού Κόμματος (SPD) του κ. Thilo Sarazin, οικονομολόγου και μέχρι πρότινος μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου της Bundesbank, ο οποίος το 2010 στο ευπώλητο βιβλίο του με τίτλο Η Γερμανία αυτοκαταργείται (Deutschland schafft sich ab) αναπτύσσει σε 1 εκατομμύριο αναγνώστες που το αγόρασαν τις θέσεις του για την γονιδιακή υποτέλεια Αράβων, μουσουλμάνων και Εβραίων έναντι των Γερμανών και γενικότερα των Ευρωπαίων.

Ζήτημα προστασίας της ίδιας της δημοκρατίας

Η πιο συντηρητική σχολή – εκπροσωπήθηκε στη συζήτηση από τον ιστορικό Wolfgang Benz – συνιστά μεγαλύτερη επιφυλακή και θέτει ζήτημα προστασίας της ίδιας της δημοκρατίας, ακριβώς επειδή το σημερινό κοινωνικό-πολιτικό σκηνικό είναι ιδιαίτερα ρευστό. Η ακροδεξιά ρητορική αναφορικά με τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και τους μουσουλμάνους βρίσκει σήμερα χρήσιμη επιχειρηματολογία στο κατά τ’ άλλα άνευρο κείμενο του Χίτλερ. Ούτε ήταν τυχαία η μακρόχρονη απαγόρευση του βιβλίου, αντίθετα ικανοποιούσε μια ανάγκη συλλογικής καταδίκης του φασισμού και των ιστορικών εγκλημάτων του, η οποία δεν έχει εκλείψει. Βεβαίως, υποστηρίζουν οι πολέμιοι της επανέκδοσης, παρά την επίσημη απαγόρευση, μπορούσε εύκολα να βρει κανείς και μεταπολεμικά το βιβλίο σε παλαιοβιβλιοπωλεία, σε λαϊκές αγορές, πιο πρόσφατα στο διαδίκτυο αλλά και στις αποθήκες πολλών γερμανικών σπιτικών, αφού Ο Αγών μου έγινε βιβλίο αναφοράς για περισσότερα από 12 εκατομμύρια Γερμανούς πολίτες από το 1924-26 (που το συνέγραψε ο Χίτλερ ενώ εξέτιε ισόβια ποινή για συμμετοχή στο αποτυχημένο πραξικόπημα του 1923) μέχρι το 1945, κάνοντας τον ίδιο τον συγγραφέα πλούσιο. Ωστόσο, εκτιμάται ότι οι πωλήσεις της φετινής νέας έκδοσης, η πρώτη αριθμεί 4.000 αντίτυπα και έχει ήδη εξαντληθεί, συμπεριλαμβανομένων των παραγγελιών που έχουν γίνει, ξεπέρασαν τους πρώτους τρεις μήνες του 2016 τα 40.000 αντίτυπα. Ιδιαίτερα αντίθετοι φέρονται οι σκεπτικιστές στα σχέδια του γερμανικού υπουργείου Παιδείας να εισαγάγει τη μελέτη του βιβλίου στο πρόγραμμα διδασκαλίας των σχολείων.

Καμία μετάφραση εκτός των αγγλικών

Η νέα έκδοση του Ο Αγών μου αποτελεί πραγματικότητα, πέρα και παρά τα πολιτικά, ιστορικά, κοινωνιολογικά, ψυχολογικά επιχειρήματα των δύο παραπάνω σχολών που είναι εξίσου εύλογα και απολύτως σεβαστά. Η υποδοχή του βιβλίου – σε βάθος χρόνου – θα τις δικαιώσει ή θα τις διαψεύσει. Ωστόσο, διαφαίνεται ήδη αρκετά ξεκάθαρη η πρόθεση των νέων εκδοτών να περιβάλουν το έργο με ένα αυστηρά επιστημονικό ένδυμα: εκτός από τον ενδελεχή και ιδιαίτερα εκτενή επιστημονικό σχολιασμό για τον οποίο έχουν επιμελώς φροντίσει, έχουν ήδη απορρίψει σθεναρά αιτήματα από ξένους εκδοτικούς οίκους (μεταξύ τους και έναν ελληνικό) για τα δικ��ιώματα μετάφρασής του, απαντώντας ότι το βιβλίο θα μεταφραστεί μόνο στα αγγλικά και σε καμιά άλλη γλώσσα.
Στα ελληνικά το Mein Kampf μεταφράστηκε το 1961 από τον Αριστείδη Ανδρόνικο, στα πλαίσια της Αντιφασιστικής Βιβλιοθήκης των εκδόσεων Ζάρβανος, που περιείχε πρόλογο του Ηλία Τσιριμώκου στο δεύτερο τόμο. Αποσπάσματα της μετάφρασης αυτής είχαν ήδη φιλοξενηθεί για πρώτη φορά το 1939, λίγο πριν την έκρηξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου στη φασιστική σειρά Φως της εποχής, ενώ το 2006 κυκλοφόρησαν δύο ακόμη ελληνικές εκδοχές του βιβλίου, οι οποίες εν πολλοίς κινούνται στο κείμενο της μετάφρασης του Ανδρόνικου.

Γιώργος Η. Σπανός
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet