Η ιστορία της χαρακτικής είναι το ίχνος

 

«Η Τσαλαματά συλλαμβάνει με το φωτογραφικό της φακό στιγμιότυπα από τις άγνωστες πόλεις που επισκέπτεται ως περιηγήτριά τους, το Σικάγο, την Πομπηία, το Λουξεμβούργο, τη Ρώμη. Γράφει τα αλλοιωμένα από το χρόνο αγάλματα, τα γκραφίτι και τα συνωστισμένα αυτοκίνητα, τα τραίνα, […] ως ένα φευγαλέο τοπίο που παρατηρούμε μέσα από το θολό προπέτασμα πραγματικών και φανταστικών στοιχείων και κάθε στιγμή μπορεί να διαλυθεί ως μια φευγαλέα εικόνα του μυαλού μας» γράφει στον κατάλογο η επιμελήτρια της έκθεσης Λήδα Καζαντζάκη.
«Όλη η ιστορία της χαρακτικής είναι το ίχνος. Είναι η χειρονομία πάνω σε ένα υλικό και  το ίχνος που αφήνει  η χειρονομία, με οποιοδήποτε εργαλείο,  μπορεί να είναι ακόμη και τα δάκτυλα του χεριού μας. Αυτό το ίχνος στη χαρακτική αποκτά  μια τρίτη διάσταση που μεταφράζεται  σε χρόνο και τονικότητα, σε χρονοδιάσταση. Η χαρακτική είναι μια εικαστική γραφή με πολλές ιδιαιτερότητες αλλά είναι κι ένα πεδίο έκφρασης το οποίο αγκαλιάζει όλες τις μορφές τέχνης· σήμερα η χαρακτική έχει περάσει και στην τρίτη διάσταση στο χώρο, με χαρακτική εγκατάσταση, βίντεο  χαρακτική, και κινούμενη εικόνα… επομένως το ίχνος είναι κυρίαρχο, είναι ο χαρακτήρας της  xαρακτικής» μας λέει η Βίκυ Τσαλαματά, χαράκτρια και καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, της οποίας η έκθεση «Η πόλη» συνεχίζεται μεχρι τις 20 Μαΐου, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο (Πατησίων 47).

Τη συνέντευξη πήρε η Σοφία Ξυγκάκη

Σε πολλά έργα σας υπάρχει η εικόνα μιας πόλης και από πίσω ή από πάνω το ίχνος μας άλλης, συνυπάρχουν, το ένα μπαίνει μέσα στο άλλο κι εκεί ανακαλείς ό,τι θέλεις. Υπάρχει το «φάντασμα» της πόλης, αυτό που ήταν κάποτε ή που δεν έγινε ποτέ, αυτό που έχουμε εμείς στο μυαλό μας και πώς το αναγιγνώσκουμε -είναι πολύ ισχυρό ως αποτέλεσμα…
Η χαρακτική από τη φύση της έχει τη δυνατότητα των διαστρωματώσεων, μπορεί να υπάρχουν διαδοχικές μήτρες τυπωμένες στην ίδια επιφάνεια, μπορεί μια φωτογραφική αποτύπωση να δεχτεί επάνω της μια μεταξοτυπική αποτύπωση ή μια λιθογραφική, ανάλογα με τις απαιτήσεις του θέματος. Το κάθε πεδίο έχει τη δική του ποιοτική γραφή. Αυτές οι διαστρωματώσεις, οι διαδοχικές αποτυπώσεις από μήτρες ξύλου, τσίγκου, πέτρας… δημιουργούν ένα παλίμψηστο και μια αφήγηση. Και βέβαια στη σειρά των Ουτοπικών Πόλεων το θέμα απαιτούσε επάλληλες διαστρωματώσεις των μορφών της πόλης. Η θεματική της πόλης, των Αστικών Τοπίων, όπως είναι ο τίτλος του πρότζεκτ, το οποίο το 2007 πρωτοπαρουσιάζεται στη Διεθνή Μπιενάλε του Γκιέρ, στο Μουσείο Τεχνών του Γκιέρ, στην Ουγγαρία, είναι εξέλιξη από προηγούμενες ενότητες: Η Πόλη είναι ένα Ιδεόγραμμα - Χαρτογραφίες, Λαβύρινθοι, και ακόμα πιο πίσω στο χρόνο, από τον κύκλο δουλειάς Πολιτισμικά Κοιτάσματα.
Στα Αστικά Τοπία εμπεριέχονται οι ενότητες: Ουτοπικές Πόλεις, Φωτεινές Εικόνες - Ανάμεσα στο έξω και μέσα - Αμφίσημος Χώρος, Γραφές δρόμου, Χάρτες Πόλεων Α’ και Χάρτες Πόλεων Β’, που είναι πλέγματα από τον πολεοδομικό ιστό ευρωπαϊκών πόλεων, τα οποία συνομιλούν με πλέγματα ελεύθερης γραφής που αφηγούνται ύμνους, καθώς επίσης τα Εφήμερα Τοπία και το Σινικό Τείχος, που είναι μία εγκατάσταση στο χώρο και αναφορά στα σύγχρονα τείχη, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η κάθε ενότητα θίγει μια πλευρά προσωπικών μου κραδασμών από το αστικό τοπίο. Για παράδειγμα, στις Γραφές Δρόμου πρόκειται για τη δική μου παρουσία σαν σκιά, άγνωστη, περαστική μέσα σε ένα πλήθος από σκιώδεις παρουσίες που με προσπερνούν χωρίς καμιά επικοινωνία…, φευγαλέες εντυπώσεις· αυτή η αίσθηση είναι κυρίαρχη στους μεγάλους τόπους περάσματος των ανθρώπων που είναι οι σταθμοί, τα αεροδρόμια, εκεί οι μορφές γίνονται σκιές. Στην Ενότητα Φωτεινές Εικόνες – Ανάμεσα στο έξω και μέσα - Αμφίσημος Χώρος, οι πόλεις είναι δυστοπικές, η πρόθεσή μου ήταν να δημιουργηθεί η εντύπωση μιας δικής μου φωτογραφίας από μια πόλη που υπάρχει, ενώ όμως υπάρχει μόνο στη φαντασία μου. Παρουσιάζεται το έργο με τη μορφή της φωτεινής εικόνας γιατί συνδέεται με την ταχύτητα της πληροφόρησης στα πολυσύχναστα μητροπολιτικά κέντρα . Πρόθεση ήταν να μεταπλαστούν οι κραδασμοί του αστικού τοπίου σε συνδυασμό με το μύθο της πόλης ως εικονόγραμμα. Η προηγούμενη δουλειά μου αφορούσε το ιδεόγραμμα μια πόλης, το μύθο της μεταπλασμένο σε εικονόγραμμα: πώς αποκτούμε αυτόν το μύθο; Από διαβάσματα, αφηγήσεις… Αυτό το ιδεόγραμμα με πληθυντική ταυτότητα, έπρεπε να πάρει μια μορφή και, πλαστικά, η μορφή δόθηκε με το σχήμα ενός λαβυρίνθου που παραπέμπει στους ναόσχημους τάφους στις νεκροπόλεις της αρχαίας Τελμησσού, απέναντι, στην Ιωνία. Αυτό, επίσης, προέκυψε από ένα μεγάλο κύκλο δουλειάς, τα Πολιτισμικά Κοιτάσματα: τους Σφραγιδόλιθους και τα Επιγράμματα.

Κι εδώ έρχεται η «συνάντησή» σας με τον Ουμπέρτο Έκο…
Ακριβώς. Κατά τον Έκο, όποιο αρχαιολογικό εύρημα έρχεται στην επιφάνεια και τοποθετείται στην προθήκη κάποιου μουσείου λειτουργεί ως πολιτιστικό κοίτασμα και μπορεί να παράξει τέχνη. Οι σφραγιδόλιθοι πάντα με κέντριζαν γιατί είναι μικροχαρακτική, έχουν εύρος παραστάσεων, είναι σφικτές συνθέσεις· οι λεπτές χαράξεις σε ημιπολύτιμους λίθους με κέντριζαν πάντα κι έκανα σχέδια, σχέδια…, όπου τους συναντούσα στα ταξίδια μου, είναι πολιτισμικά κοιτάσματα. Οι αρχαίες πόλεις στα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας είναι επίσης πολιτισμικά κοιτάσματα λόγου και αφετηρία για τον κύκλο δουλειάς: Η Πόλη είναι ένα ιδεόγραμμα, Λαβύρινθοι, Χαρτογραφίες.
Τα υλικά έχουν μυστικές φωνές, το καθένα τη δική του φωνή, εμείς οι καλλιτέχνες αφουγκραζόμαστε, εκμεταλλευόμαστε τους ήχους τους και μεταμορφώνουμε την ύλη, το ίχνος που χαράζει η κάθε χειρονομία πάνω στο υλικό, σε εικαστικό αποτέλεσμα. Οι εικόνες μου είναι εμπειρίες, σκέψεις αισθήσεις από το αστικό περιβάλλον. Ξεκινάω με το μύθο, το ιδεόγραμμα της πόλης και, στην πορεία, έρχεται αυτή η πλασματική εικόνα να συναντήσει την πραγματική πλάθοντας ρέουσες διαστρωματώσεις, που δεν είναι η εικόνα μιας πραγματικής πόλης αλλά ίχνη μιας ουτοπίας, μιας πόλης που δεν υπάρχει· κυρίως, όμως, θέλω να σχολιάσω, να κάνω μια νύξη, όχι να δώσω απαντήσεις, θέλω να αφηγηθώ ένα δικό μου κραδασμό.

Η συνάντηση με τις Αόρατες πόλεις του Ίταλο Καλβίνο πώς έγινε; Γιατί κι εδώ υπάρχει μια ιστορία συναρπαστική: Ο Μάρκο Πόλο, πρέσβης στην αυλή του Κουμπλάι Καν, του αφηγείται ιστορίες από τις πόλεις του βασιλείου του, που είναι όμως επινοημένες.
Ναι, όπως και οι δικές μου. Έτσι έγινε η συνάντηση. Και στον Καλβίνο υπάρχουν διαστρωματώσεις. Εκεί που έχεις μια εικόνα παρουσιάζεται από κάτω μια άλλη που ανατρέπει την προηγούμενη ή που συνυπάρχει.

Στις Αόρατες πόλεις το μαγευτικό είναι ότι κάτω από τις φανταστικές ιστορίες υπάρχει κι ένα κομματάκι από τη Βενετία, την πόλη των παιδικών του χρόνων, που είναι πραγματικό.
Έτσι είναι, ένα κομμάτι μνήμης που το κουβαλάει. Τώρα το συνειδητοποιώ ότι ίσως αυτό είναι το ιδεόγραμμά του. Αυτό που έχει γίνει μύθος μέσα του, η Βενετία, δεν είναι, ας πούμε, η Piazza San Marco, αλλά το ιδεόγραμμα της Βενετίας -σε κάθε πόλη από κάτω, σε ένα δεύτερο επίπεδο, συναντιέται με τη Βενετία. Ένα άλλο κοινό στοιχείο. Το ιδιαίτερο στον Καλβίνο είναι η συνάντηση του αρνητικού με το θετικό: εκεί που περιγράφει ωραίες εικόνες, ξαφνικά γλιστράει στη δυστοπία. Σ’ αυτή τη δουλειά συναντήθηκα και με τη ρευστότητα, όπου τίποτα δεν είναι σταθερό, όπως ο Καλβίνο...

Και όλα έχουν να κάνουν με τη μνήμη…
Δεν μπορεί να μην είναι μνήμη, είναι κυρίαρχη, με αυτήν δουλεύεις και με ό,τι βίωμα έχει χαραχθεί, φιλτραρισμένα όλα αυτά, είναι μνήμη. Όλο το υλικό που είχα ήταν αρχείο μνήμης. Όταν ήρθε η στιγμή, ανακάλεσα φόρμες, υλικό. Σε μερικά έργα δεν ξέρεις πού είναι το όραμα και πού το πραγματικό, είναι όλο ένα. Η χρήση της φωτογραφίας στη δουλειά μου, παίζει το ρόλο και του ντοκουμέντου, η φωτογραφία γίνεται ένα με το χαρακτικό αποτύπωμα, εμπλέκεται με τις φόρμες που προκύπτουν από το ζωγραφικό κομμάτι, το χαρακτικό κομμάτι, και γίνεται μια άλλη εικόνα.

 
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet