giourgos

Του Κωστή Γιούργου

Ειπώθηκε πως «ούτε και οι πιο απαισιόδοξοι δεν θα μπορούσαν να είχαν προβλέψει» τις συγκρούσεις μεταξύ οπαδών των εθνικών ομάδων που συμμετέχουν στο πανευρωπαϊκό κύπελλο ποδοσφαίρου, βιαιότητες που στιγματίζουν τη Γαλλία του Γιούρο 2016. Σχήμα λόγου, πιστεύουμε. Δεν είναι θέμα απαισιοδοξίας ή μη, ούτε πρόβλεψης του βαθμού έντασης και έκτασης των βιαιοτήτων. Στην ουσία όλοι περιμέναμε, ανομολόγητα έστω, ότι η βία θα διεκδικούσε και αυτή τη φορά το μερίδιό της. Θα συμφωνήσουμε, άρα, ότι ήταν αναμενόμενο. Θα διαφωνήσουμε, ίσως, στον καταλογισμό.
Μια άποψη επιρρίπτει την ευθύνη στο ίδιο το άθλημα, στην ιδιαιτερότητα του ποδοσφαίρου να «εμπεριέχει την ένταση, τη σωματική και συμβολική βία». Είναι αλήθεια αυτό, αλλά μόνο μισή αλήθεια. Που δεν απαντά στο γιατί αυτή «η ένταση, η σωματική και συμβολική βία» δεν εξαντλείται γύρω από το ίδιο το συμβάν, αλλά ξεπερνά τα όρια του αγωνιστικού χώρου και των αθλητών, των κερκίδων και των θεατών, και ξεχειλίζει στους δρόμους, προσλαμβάνοντας χαρακτηριστικά συμπεριφοράς που θέλει να είναι εξέγερση, χωρίς, ωστόσο, να θέλει να έχει αποδέκτη. Όμως αυτό δεν συνιστά λόγο αγνόησής της.
Το ποδόσφαιρο, περισσότερο από όλα τα άλλα ανταγωνιστικά αθλήματα, αποτελεί, από τη σύστασή του, απομίμηση των προ-ομηρικών μονομαχιών «τιμής» ανάμεσα στους πολεμιστές-εκπροσώπους δύο αντιμαχόμενων πλευρών, προς αποφυγή εκτεταμένης, καταστροφικής σύρραξης. Όπως εκείνες, υπόκειται σε κανόνες, με κυριότερο ότι η αναμέτρηση δεν αποσκοπεί στη φυσική εξόντωση του αντιπάλου, ούτε στην ταπείνωσή του. Αρκείται στην παραδοχή της υπεροχής του νικητή εκ μέρους του ηττημένου. Που, με τη σειρά του, αρκείται στην προσδοκία της επόμενης αναμέτρησης, για να άρει τις συνέπειες τις ήττας. Πρόκειται για μια από τις καταστατικές αρχές αυτού που λέμε νεωτερικότητα, μια άλλη καταστατική συνθήκη της οποίας είναι η δημοκρατία.

Μετα-νεωτερικότητα και μετα-δημοκρατία

Αυτό το πλαίσιο αμφισβητείται ριζικά στις μέρες μας, από την κορυφή της πολιτικής πυραμίδας μέχρι τη βάση της. Έχουμε προ πολλού περάσει στη μετα-νεωτερικότητα και στη μετα-δημοκρατία, όπως ψελλίζουμε αμήχανα, στην προσπάθειά μας να πούμε ότι ο πολιτισμός τον οποίο επεφύλαξε στην υπόλοιπη ανθρωπότητα η επικράτηση του δυτικού προτύπου οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτιστικής οργάνωσης καλείται τώρα να επιλέξει μεταξύ μετεξέλιξης και καταστροφής. Και όντας απρόθυμος να το πράξει, προσπαθεί να ξεγελάσει τα επείγοντα, παρκάροντας σε ένα διαρκές, χαζοχαρούμενο παρόν διανθισμένο με φαντασμαγορίες και υποκατάστατα συλλογικότητας στην οποία δεν πιστεύει.
Είδαμε, υποθέτω, όλοι μας την αποθέωση τις κακογουστιάς και της σπέκουλας που ήταν το φετινό τραγουδιστικό Γιουροβίζιον, κάποιοι θα θυμόμαστε για χρόνια το απίστευτο κιτς της προχθεσινής τελετής έναρξης του 15ου Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου στο «Stade de France» του Παρισιού. Συνιστούν όλα αυτά μοντέλο πολιτισμού, πρόταση συμπόρευσης προς ένα κοινό μέλλον; Μάλλον για απόδειξη παρακμής πρόκειται, τελμάτωσης στον ολοκληρωτισμό του «ΤΙΝΑ», επανάπαυσης σε μια δήθεν ευρωπαϊκή ομοψυχία. Η Ευρώπη του «There Is No Alternative» μοιάζει απελπιστικά πολύ με την Ευρώπη του Γιούρο 2016, πίσω από την οποία προσπαθεί να κρυφτεί. Υποκρινόμενη, ταυτόχρονα, πως δεν βλέπει ότι την ανάδειξη του εφήμερου ποδοσφαιρικού νικητή στις 10 Ιουλίου θα επισκιάσουν, νωρίς-νωρίς, οι διαρκείς συνέπειες των εκλογικών αναμετρήσεων στη Βρετανία και την Ισπανία.
Καταλογίζουν στους αυτου��γούς των εκτρόπων στους δρόμους των γαλλικών πόλεων ότι, σε μια εποχή έντονου ευρωσκεπτικισμού, συμβάλλουν με τη βίαιη συμπεριφορά τους στην απαξίωση μιας αθλητικής διοργάνωσης ταγμένης στην υπηρεσία της ιδέας της ομόνοιας, της συμφιλίωσης, της ευρωπαϊκής ενότητας. Αλλά δεν είναι τα επεισόδια αυτά που προκάλεσαν, αυτά που συνέβαλαν έστω, στην απαξίωση της ιδέας της ευρωπαϊκής ενότητας. Το αντίθετο συμβαίνει. Η βία στους δρόμους της ποδοσφαιρικής Γαλλίας –διότι, την ίδια ώρα, υπάρχει επίσης η Γαλλία που, πιστή σε μιαν άλλη παράδοση, μάχεται στα οδοφράγματα της υπεράσπισης των εργασιακών δικαιωμάτων, της κουλτούρας της συλλογικότητας, της ιδέας μιας άλλης Ευρώπης– είναι το ξέσπασμα μιας κοινωνικής έντασης που συσσωρεύεται στην Ευρώπη τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες τουλάχιστον, για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με την ατομική ροπή στη βία, αλλά με τις παθογένειες ενός συστήματος. Μιας έντασης που υποβόσκει περιμένοντας, όπως τόσες φορές στο παρελθόν έχει κάνει. Που δεν έχει πάντα κοινωνικό πρόσημο, αλλά έχει πάντα κοινωνικά αίτια, που δεν εξορκίζονται με απλουστευτικούς χαρακτηρισμούς.

Το προφανές δεν είναι πάντα το αληθινό

Η νεωτερικότητα, πριν μας αφήσει χρόνους, άφησε στο πόδι της την κοινωνική ανθρωπολογία, να μας υπενθυμίζει ότι το προφανές δεν είναι πάντα το αληθινό. Στα εγκλήματα, στις μαζικές δολοφονίες, στις πράξεις τρομοκρατικής βίας, στα επεισόδια ποδοσφαιρικής βίας, κ.λπ., ακόμα και στους πολέμους κλίμακας, που ως εκδηλώσεις εσωτερικών αντινομιών, χαρακτηρίζουν αυξητικά τον σύγχρονο κόσμο, «υπάρχει» ο φυσικός αυτουργός, το «υποκείμενο» της βίας, άτομο ή ομάδα, δεν έχει σημασία, πάντως υποκείμενα που μπορούν να προσδιοριστούν. Όχι τυχαία η δίωξη του εγκλήματος αρκείται στον εντοπισμό του φυσικού (ή/και του ηθικού) αυτουργού, αδιαφορώντας γι’ αυτό που πραγματικά υπάρχει πίσω από την εκδήλωση του βίαιου φαινομένου, την «γενεσιουργό», την «αντικειμενική» βία. Αν έπραττε αλλιώς, θα ερχόταν σε σύγκρουση με το λόγο ύπαρξής της. Διότι αυτό που αποκαλούμε ευφημιστικά «αντικειμενική» βία δεν είναι παρά η «συστημική», η «έννομη» βία, η μόνη βία που τυγχάνει αυτονόητης παραδοχής (εξ ου και «έλλογη βία»), αν και στενά συνδεδεμένη με τις «καταστροφικές συνέπειες της ομαλής λειτουργίας των οικονομικών και πολιτικών συστημάτων μας».1
Τα παρα-ποδοσφαιρικά κρούσματα «ά-λογης» βίας στη Γαλλία δείχνουν την πραγματική πηγή προέλευσής της. Δεν είναι άλλη από την εγγενή αδυναμία της νεο-φιλελεύθερης Ευρώπης να διαχειριστεί τις κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις της παρατεινόμενης κρίσης του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, να προστατεύσει τα αδύναμα κοινωνικά στρώματα, να εγγυηθεί τον πλουραλισμό και την ισονομία του πολυεθνικού μωσαϊκού της, να υπερασπιστεί,σε τελική ανάλυση, τη δημοκρατία. Τα επεισόδια ρατσιστικής, εθνικιστικής και μισαλλόδοξης βίας στη Μασσαλία, στην Λιλ, στο Παρίσι, αποκαλύπτουν μια επικίνδυνη έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Μια διάχυτη δυσπιστία, που σπρώχνει στην απόφαση να τρομάξεις τον άλλο πριν σε τρομάξει αυτός...


Σημείωση:
1. Σλαβόι Ζίζεκ, Βία. Έξι λοξοί στοχασμοί. SCRIPTA, Αθήνα 2010.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2023 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet