Το επόμενο Σάββατο, 17 Σεπτεμβρίου, η εφημερίδα «Le Monde» διοργανώνει στο γνωστό παρισινό θέατρο «Μπουφ ντι Νορ» μια μεγάλη συζήτηση για τη διαφορετικότητα στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Για την ακρίβεια, οι διοργανωτές βάζουν ως θέμα την έλλειψη ικανοποιητικής αντιπροσωπευτικής παρουσίας κοινωνικών και εθνικών ομάδων στο γαλλικό θέατρο και σινεμά. Στη συζήτηση συμμετέχουν καλλιτέχνες με ρίζες από τον Τρίτο Κόσμο ή που έχουν ασχοληθεί με θέματα που απασχολούν τις πολυπολιτισμικές κοινωνίες της Ευρώπης, αλλά και καλλιτέχνες ευαισθητοποιημένοι σε θέματα κάθε είδους κοινωνικού αποκλεισμού. Ανάμεσά τους ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Λουσιέν Ζαν Μπατίστ, που η κωμωδία του «Dieumerci!» για ένα πρώην κατάδικο που αποφασίζει να γίνει ηθοποιός και αντιμετωπίζει ρατσιστικές συμπεριφορές από τον επαγγελματικό του χώρο, προκάλεσε αίσθηση στο γαλλικό -και όχι μόνο κοινό- αλλά και ο γνωστός σκηνοθέτης Αρνώ Μενιέ, διευθυντής της Comedie de Saint-Etienne και μιας σημαντικής δραματικής σχολής, που, από το 2014, ανάμεσα στα άλλα, εκπαιδεύει στην υποκριτική νεαρά άτομα από χαμηλά οικονομικά περιβάλλοντα.

 

Ο τελευταίος, σε μια πρόσφατη συνέντευξή του, θύμισε ότι η πρόθεση του Στεφάν Μπράουνσβιγκ να ανεβάσει την ερχόμενη άνοιξη το Ξαφνικά πέρυσι το καλοκαίρι του Τ. Ουίλιαμς με πρωταγωνιστή ένα μαύρο ηθοποιό προκάλεσε αίσθηση στη Γαλλία, μια χώρα που έχει μεγάλο ποσοστό μαύρων πολιτών. Τέτοιες επιλογές βεβαίως έχουν γίνει πλειστάκις στο παρελθόν και το χρώμα του δέρματος ή τα χαρακτηριστικά του προσώπου και του σώματος, το φύλο, η εθνικότητα, πόσω μάλλον η θρησκεία, όχι μόνο δεν έχουν σταθεί εμπόδιο αλλά, αντιθέτως έδωσαν πλούσιες υποδηλώσεις σε σπουδαίους ρόλους. Πρόσφατα είδαμε στην Αθήνα τον μαύρο Άμλετ της Shakespeare’s Globe με τους Λάντι Εμερούουα και Nαΐμ Χαγιάτ εκ περιτροπής. Ενώ επιλογή της ερμηνείας μεγάλων ηρώων του διεθνούς ρεπερτορίου από ηθοποιούς του άλλου φύλου έχει πάψει από καιρό να προκαλεί εντύπωση (όταν φυσικά δεν γίνεται για λόγους πρόκλησης και μόνο, κάτι που στην Ελλάδα το βλέπουμε ιδίως σε προσβλητικές για τον Αριστοφάνη και το θέατρο παραστάσεις).

Κίνδυνος εγκλωβισμού

Η παρατήρηση του Μενιέ είναι φανερό πως θέλει να δείξει ότι περιέργως ακόμη μια τέτοια επιλογή πριν καν προκαλέσει ένα σχόλιο για την επάρκεια ενός ηθοποιού να ερμηνεύσει ένα ρόλο, δημιουργεί σχόλια για το χρώμα ή το φύλο του.
Ας μεταφέρουμε τη σκέψη του γάλλου σκηνοθέτη στα ελληνικά καλλιτεχνικά πράγματα. Παρόλο που στο ελληνικό θέατρο δουλεύουν αρκετοί ξένοι ηθοποιοί, λίγοι ανάμεσά τους έχουν κάνει «καριέρα», ωστόσο κάποιοι έχουν καταφέρει να γίνουν γνωστοί σε ένα ευρύτερο κοινό, όπως η Ταμίλα Κουλίεβα, ενώ κάποιοι άλλοι, χωρίς να έχουν την ευρεία αναγνώριση, εκτιμώνται τόσο από ένα κοινό που δίνει ευκαιρίες στο ταλέντο αλλά και από τον καλλιτεχνικό τους χώρο για την προσφορά και τις δυνατότητές τους. Δυστυχώς, όμως, ισχύει επίσης αυτό που πριν από χρόνια είχε πει σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα μας ο καλός ηθοποιός Κρις Ραντάνοφ, πως ένας ξένος ηθοποιός κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε ρόλους μεταναστών και συχνά σε αρνητικούς ήρωες. Τα πράγματα είναι δυσκολότερα μάλλον για τους μαύρους ηθοποιούς. Γνωστός και με επιτυχίες στο βιογραφικό του, ο νιγηριανής καταγωγής γεννημένος και μεγαλωμένος στο Βύρωνα, Σαμουήλ Ακίνολα, σημειώνει ότι τον δυσκολεύει το χρώμα του να βρει δουλειά στο θέατρο.
Στη φυλετική αντιστροφή, ο πειραματισμός στις ελληνικές σκηνές είναι διαδεδομένος και μακροχρόνιος και σπάνια οδηγεί σε σεξιστικά σχόλια μακράν της καλλιτεχνικής κρίσης.

Καλλιτέχνες ΑΜΕΑ

Θα πρέπει, όμως, να σταθούμε σε μια περίπτωση θεατρικής δραστηριότητας που έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον και πρέπει να αγκαλιαστεί με τη δέουσα προσοχή: Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να ανθίζει και στη χώρα μας το θέατρο των ΑΜΕΑ, ερασιτεχνικό και επαγγελματικό. Δεν ήταν ορθή η διατύπωση και προφανώς εσκεμμένα. Μιλάμε για θεατρική δημιουργία στην οποία μέρος των συντελεστών -σπανιότερα όλοι- είναι καλλιτέχνες με αναπηρία. Ο τόνος πέφτει στο «καλλιτέχνες». Όπως λέει η ποιήτρια Σοφία Κολοτούρου, η οποία τυγχάνει να είναι κωφή, «δεν θέλω να με θυμούνται ως μια κωφή που γράφει ποίηση αλλά ως μια ποιήτρια που τυγχάνει να είναι κωφή».
Ανάμεσα στις πολλές και καλές δουλειές χορού και θεάτρου από θιάσους που περιλαμβάνουν και καλλιτέχνες ΑΜΕΑ δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εκφράσουν τα ταλέντα τους και να δώσουν νέες διαστάσεις στην ερμηνεία πολλών ηρώων του κλασικού ή του πειραματικού ρεπερτορίου είναι και ο θίασος ΘΕ.ΑΜ.Α. (Θέατρο Ατόμων με Αναπηρία) που μετείχε φέτος τον Ιούλιο στο Φεστιβάλ Αθηνών με τους Πέρσες του Αισχύλου σε σκηνοθεσία του Βασίλη Οικονόμου, του πρώτου, νομίζω, καλλιτέχνη με αναπηρία που αποφοίτησε από Ανώτερη Δραματική Σχολή και είναι επίσης ο ιδρυτής της ομάδας. Ομολογώ ότι συγκινήθηκα πολύ όταν προσπάθησα να αγοράσω δύο εισιτήρια και η παράσταση ήταν από νωρίς sold out και είναι προς τιμήν του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου που έφερε το θίασο και τη δουλειά του στο Φεστιβάλ.
Πολύ ενδιαφέρουσες διαστάσεις

Παρακολουθώντας την παράσταση αργότερα, υπήρχαν πολύ ενδιαφέρουσες διαστάσεις που μπορούσε κανείς να προσέξει όπως η διπλή Άτοσσα: η Χριστίνα Τούμπα εκφέρει το λόγο από το αμαξίδιό της και η κωφή ηθοποιός Χριστίνα Τσαβλή δίνει σώμα και κίνηση στην βασίλισσα. Αυτή η διπλή αλληλοσυμπληρούμενη Άτοσσα δίνει στο θεατή με εύληπτο τρόπο και τη διπλή διάσταση του ψυχισμού ενός προσώπου σε θέση εξουσίας: το ανθρώπινο και το πολιτικό, η πληγωμένη γυναίκα, η πενθούσα και η βασίλισσα. Ενώ έχει κανείς τη δυνατότητα να παρακολουθήσει το σώμα και τη φωνή σε ξεχωριστή δράση.
«Δεν πρεσβεύουμε μια “ιδιαίτερη” θεατρική ομάδα αλλά μια θεατρική ομάδα με “ιδιαίτερο” καλλιτεχνικό έργο» υποστηρίζει ο σκηνοθέτης που αγωνίζεται για την ελεύθερη πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στις δραματικές σχολές, αλλά επί ίσοις όροις.
Το θέατρο είναι πριν απ’ όλα μια συνάντηση, βαθιά και ουσιαστική, πολλές φορές τρομαχτική αλλά πάντοτε ζωοδότρα. Υλοποιεί τις ατέλειωτες εκδοχές της πραγματικότητας και κατεβαίνει εκεί που οι διαφορετικότητες αναγνωρίζονται και γοητεύονται από τις πιθανότητες που γεννά η συνάντησή τους.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet